Review về di tích đình bát tràng – Phần 1

Đình Bát Tràng được xây dựng từ lâu đời tuy nhiên nó vẫn được giữ gìn cho tới bây giờ. Thậm chí nơi đây trở thành khu du lịch của rất nhiều vị khách trong và ngoài nước. Nếu muốn tìm hiểu về khu di tích này không hề khó khăn bởi đã có rất nhiều tài liệu tìm hiểu về đình bát tràng. Review về di tích đình bát tràng – Phần 1 sẽ giúp các bạn hiểu hơn về di tích này. 

Review về di tích đình bát tràng - Phần 1
Review về di tích đình bát tràng – Phần 1

Địa điểm di tích đình bát tràng phân bố như thế nào?

Bát Tràng là tên của một xã ở Hà Nội, trước đây là của tỉnh Hưng Yên. Xã Bát Tràng gồm  2 thôn là Bát Tràng và Giang Cao,  nằm bên tả ngạn sông Hồng.  Đây là một ngôi làng có bề dày lịch sử vẻ vang nên làng gốm sứ Bát Tràng lưu truyền và phát triển cho tới bây giờ. Hiện nay Đình làng bát tràng thuộc thôn Bát Tràng, xã Bát Tràng, huyện Gia Lâm, Hà Nội.

Đình Bát Tràng được xây dựng vào năm 1720. Với kiến trúc bề thế, đình quay về hướng Tây, nhìn ra dòng sông Hồng. Từ trung tâm Hà Nội bạn có thể di chuyển bằng đường thủy hoặc đường bộ tới thăm di tích, đều rất thuận lợi. Chính vì thế có thể thấy du khách trong và ngoài nước đến đây ngày một nhiều hơn.

Nếu di chuyển bằng đường thủy chúng ta phải đi từ bến Chương Dương hoặc bến Phà Đen, mà mất khoảng 30p để tới đình làng bát tràng. Với đường bộ bạn phải đi qua cầu Long Biên ( trước đây là cầu Chương Dương) dọc theo đê sông Hồng khoảng 15km là tới.

Khách thăm cũng có thể theo quốc lộ 5 đến Trâu Quỳ, rẽ phải theo đường liên huyện qua xã Đa Tốn đến xã Bát Tràng. Từ dốc Giang Cao, theo đường làng khoảng 800m là tới đình Bát Tràng. Di tích nằm sát sông Hồng.

Đình làng Bát Tràng một công trình kiến trúc văn hóa tâm linh được công nhận là di tích lịch sử kiến trúc Nghệ thuật . Với cách di chuyển cực kỳ thuận lợi, đây là điểm đến của du khách.

Đình Bát Tràng ngôi đình mang những nét riêng độc đáo không theo một khuôn khổ nào. Đã có nhiều bài nghiên cứu của các nhà nghiên cứu danh tiếng về di tích này, nên việc tìm hiểu của bạn đọc ngày càng dễ dàng hơn.

Review về di tích đình bát tràng - Phần 1
Review về di tích đình bát tràng – Phần 1

 

Các lễ hội tại di tích Đình Bát Tràng

Lễ hội tại di tích Đình Bát Tràng trước kia được tổ chức trong 7 ngày. Cụ thể thời gian là từ 7/2 âm lịch đến ngày 14/2 âm lịch. Trong đó có các nghi lễ như:

Lễ rước nước được diễn ra vào ngày 7: Dùng thuyền chở một chum do chính người thợ tại làng bát tràng làm ra. Đến giữa dòng sông Nhị, khi đó một người trong nhà họ Nguyễn Nịnh Tràng dùng gáo múc nước đổ vào chum. Sau đó, sẽ dùng nước này để tắm các bài vị.

Một số ngày khác diễn ra các lễ như : ngày 8 sẽ rước thần, ngày 9 hát thờ, ngày 10 tế thần, ngày 11 khao vách tả, ngày 12 khao vách hữu, ngày 13 khao kỳ anh, ngày 14 rước thần về miếu.

Sau khi cung tế ở đình làng bát tràng, ngoài những mâm kính biếu theo thứ bậc thì sẽ được dọn ra cho mọi người dự hội cùng ăn.

Đây là những nghi thức được thực hiện trước kia, ngày nay thì mọi nghi lễ được tổ chức đơn giản hơn rất nhiều và sẽ thường vào ngày 15/2 âm lịch.  Ngoài ra, đình còn tổ chức kết chạ với làng Nam Dư Hạ bên bờ Nam sông Hồng.

Định Bát Tràng được xây dựng nhằm đáp ứng 2 chức ăn sau đây:

  • Đình là trung tâm sinh hoạt văn hóa của người dân nơi đây
  • Đình là nơi thờ phụng thờ những vị thần có công trong việc bảo hộ cuộc sống cho dân làng.
Review về di tích đình bát tràng - Phần 1
Review về di tích đình bát tràng – Phần 1

Khảo tả di tích đình làng bát tràng

Đình Bát Tràng được xây dựng trên khu đất cao. Đây được đánh giá là kiến trúc cói quy mô khá lớn theo hướng tây nam và nhìn ra sông Hồng. Khá rộng rãi, di tích đình làng bát tràng bao gồm:

Nghi môn: có dạng trụ kết hợp với tường lửng tạo thành. Trụ được xây bằng gạch có mặt cắt ngang hình vuông cạnh 40cm trên đỉnh có gắn tượng nghệ bên dưới đắp nổi đề tại tứ quý. Dọc theo thân là những câu đối bằng tiếng Hán.

Một khoảng tường lơ lửng của nghi môn khoảng 1,5 m có 2 cổng nhỏ trên nắp giả mái. Từ cổng nhỏ này xây tường lửng chạy dài tạo thành tường bao.

Sân đình: Sân đình khá rộng 16 x18m. Toàn bộ đều được lót gạch bát tràng.

Đình chính:  Sẽ bao gồm đại đình và hậu cung

  • Đại đình: Nhà được xây theo kiểu nhà 8 mái bằng vật liệu khá hiện đại.  Chính giữa mái là một con rồng lớn, đầu nổi cao. Bốn  góc đao mái hơi vát gắn một đầu rồng và hình lưỡi mác tương tự như phần đao mái dưới cũng được làm như vậy. Phần cổ diêm giữa 2 mái được bưng bằng gạch.

Nhà xây trên nền cao 1m2 so với mặt sân với 7 bậc lên xuống được làm bằng gạch tại làng bát tràng. Mái đổ bê tông phía trên dán ngói ta và nền nhà láng xi măng.

Nhà có hiên rộng, 2 đầu hồi hiên đắp tượng 2 ông tướng.

  • Hậu cung: Kiến trúc này được nối với đại đình bằng 2 đầu bê tông hơi cong dài 4,7m trên nền cao 1,5m. Nó là một nếp nhà ngang xây gạch kiểu tường hồi bít đốc tai ngai, mái lợp ngói ta.

Tả hữu mạc: Nằm 2 bên sân và phía sau nghi môn. Mỗi dãy gồm 2 gian xây gạch kiểu tường hồi bít đốc tai ngai và mái lợp ngói ta. Mặt trước nhà để trống, nền nhà được tôn cao 40cm lát gạch bát tràng 30×30 cm. Nhà Tả mạc là nơi thờ tổ tiên các dòng họ trong làng, còn nhà Hữu mạc là nơi thờ quan ôn, quan đương niên.

Review về di tích đình bát tràng - Phần 1
Review về di tích đình bát tràng – Phần 1

Lai lịch của các vị thần đình bát tràng

Bạch Mã Đại Vương:

Là vị thần hoàng làng Hà Nội gốc. Câu chuyện được kế rằng:

Đời Đường, Cao Biển sang đóng ở nước ta, chiếm phủ, xung vua, đắp thêm La Thành. Vừa đắp xong, một buổi sáng sớm, Biển dạo xem phía ngoài cửaĐông thành, bỗng nhiên trời nối mưa to, gió lớn, thấy mây ngũ sắc từ dưới dạng lên, ánh sáng loá mắt. Một dị nhàn inặc áo màu sặc sỡ, trang sức trong kỳ vĩ, cưỡi con rồng đỏ, tay cầm dải vàng lơ lửng trong mây khói, khí thế ngùn ngụt, bay lên lượn xuống hồi lâu mới tan. Biền kinh ngạc cho là ma quỷ, muốn thiết đàn để cúng. Đêm ấy, mộng thấy thần nhân đến nói rằng: “Xin ông đừng có bụng nghi ngờ, ta không phải là yêu khí đâu. Ta chính là Long Đỗ Vương chính khí thần đó, vì muốn xem kỹ thành thì mới hiện ra đó thôi!” Biển tỉnh dậy. Sáng hôm sau họp quần thần, than rằng: “Ta không khuất phục được người phương xa chăng? mà để cho loài quỷ nhòm ngó điều không hay của mình”.

 Có người khuyên lập đàn, và dùng nghìn cân sắt đúc tượng theo hình dạng thân nhân để làm bùa yêm. Biển y theo kế đó. Vừa đọc thần chú bỗng trời đất mịt mù ngày đêm, mưa gió giật đùng đùng, tượng sát nát vụn ra mà bay lên không. Biển sợ hãi, có ý muốn về phương Bắc. Người đời lấy làm lạ, bèn lập đền ở phía đông Kinh thành. Cũng theo truyền thuyết thì “khi Lý Thái Tổ dời đô đến Thăng Long, đô thành cứ đắp rồi lại lở. Vua sai người đến cầu đảo, chợt thấy con ngựa trắng từ trong đền đi ra, đi quanh một vòng, đi đến đâu, để lại dấu chân ngựa đến đó, rồi trở lại trong đến thì biến mất. Vua theo dấu chân ngựa mà đắp luỹ thành thì không lở nữa, nên thờ làm Thành Hoàng Thăng Long”.

Ở đình Bát Tràng hiện còn 12 đạo sắc phong cho thần Bạch Mã.

Review về di tích đình bát tràng - Phần 1
Review về di tích đình bát tràng – Phần 1

Trang Thuận Nghi Dung Lã Thánh Mẫu

Theo truyền thuyết ở địa phương, một năm nọ, mùa nước lên , có một người làng đi câu cá nhìn thấy một bộ khám trôi dạt vào bờ. Người ấy sợ quá, đẩy mãi không ra, nên đưa về thờ, lấy mỹ tự “Trang Thuận Nghi Dung”. Từ đó Ngài có nhiều linh ứng với dân làng Bát Tràng nên đều được các triều đại phong kiến công nhận và ban sắc phong tặng.

Hiện ở đình còn 6 đạo sắc phong cho thần.

Phan Đại Tướng

Tên thật của thân là Phan Chính Nghị, người xã Phan Xá, huyện Nghi Xuân (nay thuộc xã Tiên Điền huyện Nghi Xuân) tỉnh Nghệ An. Năm ông 36 tuổi, ông đỗ Đệ nhị giáp Tiến sỹ xuất thân (Hoàng Giáp) khoa Tân Mùi niên hiên Thuận 3 (1511) đời Lê Tương Dực, ông làm quan đến chức Độ Ngự Sử. Khi nhà Mạc tiếm ngôi, ông không chịu khuất. Triều Lê Trung Hưng phong làm Phúc thần. Phan Chính Nghị là một trong 42 người được ghi vào sử sách là bề thi tiết nghĩa đời Lê Sơ. Lý giải sự có mặt của ông trong những nhân vật được thờ làm Thành hoàng làng, dân địa phương kể rằng: Khi nhà Mạc cướp ngôi ông không chịu theo, trốn mất. Nhà Mạc bắt được, giải về, đến khúc sông Bát Tràng, ông nhảy xuống tự vẫn. Từ đó, dân Bát Tràng thờ ông làm Thành hoàng làng.

Hiện nay còn 6 đạo sắc phong cho thần ở đình.

Hộ quốc Đại Vương:

Vị thần này là nhân thân. Không có nguồn tài liệu nào cho biết cụ thể tên và sự nghiệp của ông. Dân địa phương còn truyền rằng, Ông là người giúp nước dẹp giặc. Trong khi giao chiến, ông bị giặc chém đứt đầu, ông chắp đầu lại chạy qua Bát Tràng, sau đó hy sinh. Do vậy, làng thờ Ông trong ngôi đình của mình.

Đình hiện còn 8 đạo sắc phong cho Thần.

Review về di tích đình bát tràng - Phần 1
Review về di tích đình bát tràng – Phần 1

Cai Minh Tự Đại Vương

Theo các cụ cao tuổi ở địa phương, thân khi xưa là một vị quan cao trong triều, đỗ tiến sỹ cùng thời với Phan Đại Tướng. Hiện nay chưa có nguồn tư liệu nào xác định cụ thể tên tuổi và sự nghiệp của vị thần đó. Tuy vậy, phần lớn dân địa phương cho rằng, đó là Phạm Cảnh- người xã Kỳ Chủng, huyện Thanh Lan (nay thuộc xã Đông Hà, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình). Ông đỗ Đệ Tam giáp đồng tiến sỹ xuất thân khoa Kỷ Sửu niên hiệu Hưng Trị 2 (1589) đời Mạc Mậu Hợp. Khi nhà Mạc mất, Ông làm quan nhà Lê đến chức Tham Chính.

Đình hiện còn 5 đạo sắc phong cho thân.

Lưu Thiên Tử Đại Vương:

Lai lịch và nguồn gốc của vị thần này chưa có tài liệu nào nhắc đến, tuy vậy, trong suốt thời gian tồn tại, thần luôn ngầm giúp, bảo hộ cho cuộc sống của dân làng. Do vậy, Thần được các triều đại phong kiến ban sắc phong thần.

Những dị vật tại di tích đình Bát Tràng

Được hình thành từ rất lâu và trải qua rất nhiều biến cố, tuy nhiên thì đình bát tràng vẫn còn giữ được nhiều di vật phong phú. Trong kháng chiến, đình bát Tràng đã bị bom Mỹ phá hủy. nhưng tới năm 1993, dân làng đã góp tiền của dựng lại đình theo kiến trúc truyền thống.

Tại đình bát tràng hiện nay còn giữ được một số đồ tế khí như ngai thờ, bát bửu, chuông đồng, kiệu bát cống, hai biển gỗ tạo vào thời Minh Mạng, cùng nhiều hoành phi, câu đối cỡ lớn, mỗi chữ có thể coi là một tác phẩm thư pháp độc đáo.

Review về di tích đình bát tràng - Phần 1
Review về di tích đình bát tràng – Phần 1

Đình Bát Tràng còn giữ được 50 đạo sắc phong thần có niên đại thời Lê, thời Tây Sơn, thời Nguyễn.

Một số di vật vẫn còn bảo lưu tới bây giờ: bộ bát bửu sơn son thép vàng, hương án trang trú rồng phượng thế kỷ 17, biển gỗ, 5 ngai thờ sơn son thếp vàng, án văn trang trí rồng chầu mặt trời, lư hương đồng có đúc nổi 4 chữ hán lớn, kiệu bát cống trong có đặt tượng Lã Thánh Mẫu, quả chuông đồng cao, 6 pho tượng đưa ở miếu cũ về, 9 bức hoành phi, 8 đôi câu đối và 44 đạo sắc phong của các vương triều Lê – Tây Sơn và Nguyễn.

Giá trị của đình bát tràng và các phương pháp bảo vệ di tích

Ai cũng biết Bát Tràng là một làng nghề truyền thống nổi tiếng không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nước ngoài. Cái tên này đã đi vào cuộc sống của người dân Việt được thể hiện kể cả trong những câu ca dao tục ngữ.   Bên cạnh sự nổi trội về nghề gốm thì như chúng tôi đã chia sẻ nơi đây còn cái đặc sắc nữa là có gần chục Trạng Nguyên , tiến sĩ…

Bát Tràng không thờ tổ nghề mà đình làng là nơi để tưởng niệm về những nhân vật có công với nước với dân. Các chứng tích này dù trải qua nhiều triều đại lịch sử, qua các vương triều khác nhau nhưng nó vẫn được dân làng Bát Tràng trân trọng và giữ gìn.

Đình Bát Tràng hiện nay không còn lưu giữ được dáng vẻ ban đầu những quy mô và những không gian thoáng đãng bên dòng sông hồng vẫn không thay đổi. Mặc dù khôi phục nhưng mặt bằng truyền thống vẫn được giữ gìn.

Review về di tích đình bát tràng - Phần 1
Review về di tích đình bát tràng – Phần 1

Tóm lại đình làng bát tràng có những đóng góp đáng kể trong việc cũng cố và điều chỉnh mối quan hệ giữa các thành viên của làng. Di tích này sẽ mãi là vốn cổ quý hiếm trong việc giáo dục và phát huy những truyền thống tốt đẹp của dân tộc sẽ mãi là niềm tự hào của người dân Bát Tràng.

Đình Bát Tràng hiện nay được bảo quản khá tốt mọi cảnh quan đều được nguyên vẹn. Ngoài việc trông nom hằng ngày còn thường xuyên sưu tầm các tư liệu liên quan để làm phong phú thêm cho nội dung lịch sự cho di tích.

Đình Bát Tràng là vốn cổ quý giá, chính vì thế mà luôn được bảo vệ một cách tốt nhất! Ngoài tạo việc tạo cơ sở pháp lý cho di tích địa phương cần lập phuơng án cụ thể để bảo vệ và giữ gìn các di vật quý hiếm. Công việc này vừa có tác dụng trong việc giữ gìn tài sản vừa giúp công tác quản lý và nghiên cứu diễn ra tốt hơn..

Trước đây , nhà nước phong kiến thường ban sắc phong tặng cho vị thần thờ. Nhưng ngày nay, để bảo vệ di tích địa phuong cùng ngành văn hóa cấp trên tiến hành lập hồ sơ khoa học hồ sơ pháp lý, trước mắt để tỉnh ủy  ban nhân dân thành phố ra quyết định đăng kí cho di tích.  Về lâu dài sẽ tiến hành lập hồ sơ đề nghị bộ văn hóa thông tin công nhận.

Có rất nhiều tài liệu nói về di tích Bát Tràng này chính vì thế muốn tìm hiểu chuyên sâu các bạn có thể tham khảo thêm. Hi vọng những thông tin trên đây sẽ cho bạn nhiều kiến thức bổ ích. 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

GỌI

Facebook

logo-zalo-vector

Zalo

Chat